26 października dniem Pamięci o Tajnej Organizacji Nauczycielskiej

Z okazji 86. rocznicy utworzenia TON, Związek przypomina, że Tajna Organizacja Nauczycielska to kryptonim podziemny Związku Nauczycielstwa Polskiego. Wiedza na temat TON wciąż wymaga upowszechniania, bo o ile fakt, że podczas II wojny światowej istniało w okupowanym kraju tajne nauczanie jest raczej znany, to nie wszyscy wiedzą, że organizacją najbardziej zasłużoną dla tworzenia podziemnej oświaty był właśnie Związek Nauczycielstwa Polskiego.

TON została założona 26 października 1939 r. przez Zygmunta Nowickiego (1881-1944), prezesa ZNP i doświadczonego konspiratora jeszcze z czasów carskich (prezes Nowicki prowadził tajne nauczanie w zaborze rosyjskim) oraz czterech innych przedstawicieli Związku, będących zarazem członkami Prezydium Zarządu Głównego ZNP, czyli: Kazimierza Maja, Wacława Tułodzieckiego, Teofila Wojeńskiego i Czesława Wycecha.

Zdecydowali ono wówczas, że ZNP przechodzi do działalności podziemnej, przyjmując kryptonim Tajna Organizacja Nauczycielska (TON). Prowadzenie tajnej działalności oświatowej było ważną formą walki z okupantem, który dążył do wyniszczenia polskiej inteligencji. Niemcy zamknęli szkoły średnie i uniwersytety, pozwalając jedynie na naukę na poziomie elementarnym, ale z programem znacznie okrojonym i zniekształconym, który miał wpajać polskim dzieciom niemiecką, hitlerowską propagandę. Tajne nauczanie objęło dziesiątki tysięcy dzieci, zapewniając kształcenie na poziomie szkoły powszechnej, gimnazjum i liceum, aż po uniwersytety i politechniki, według przedwojennych programów.

Kadry i struktury TON/ZNP były istotną bazą organizacyjną tajnego nauczania, a działalność terenowych Komisji Oświaty i Kultury Polskiego Państwa Podziemnego była możliwa w dużym stopniu właśnie dzięki pracy związkowców z ZNP. Czesław Wycech z tzw. Centralnej Piątki - kierownictwa TON - był jednocześnie dyrektorem Departamentu Oświaty i Kultury Delegatury Rządu na Kraj.

Nauczyciele zaangażowani w tajne nauczanie płacili często najwyższą cenę, jaką była śmierć w egzekucjach, gestapowskich katowaniach i obozach koncentracyjnych. Jednym z najbardziej znanych nauczycieli tajnego nauczania - bohaterów tamtych dni - był Marian Batko, członek TON/ZNP zamordowany 27 kwietnia 1941 r. w bunkrze głodowym niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau.

Film dokumentalny nt. TON pt. "Indeks i karabin" można obejrzeć na kanale YouTube

Marcin Domin
Prezes Oddziału Powiatowego Związku Nauczycielstwa Polskiego w Nowym Targu

Reklama

reklama

Sinsay już otwarty w Domu Handlowym Gazda w Rabce-Zdroju! (art. sponsorowany)

Tragiczny w skutkach wypadek w Tatrach

Procesja dwóch parafii w centrum Nowego Targu (zdjęcia)

Street Food Festiwal w Zakopanem (zdjęcia)

dodaj komentarz
na górę

Komentarze są prywatnymi opiniami czytelników portalu. Podhale24.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy. Podhale24.pl zastrzega sobie prawo do nie publikowania komentarzy, w szczególności zawierających wulgaryzmy, wzywających do zachowań niezgodnych z prawem, obrażających osoby publiczne i prywatne, obrażających inne narodowości, rasy, religie itd. Usuwane mogą być również komentarze nie dotyczące danego tematu, bezpośrednio atakujące interlokutorów, zawierające reklamy lub linki do innych stron www, zawierające dane osobowe, teleadresowe i adresy e-mail oraz zawierające uwagi skierowane do redakcji podhale24.pl (dziękujemy za Państwa opinie i uwagi, ale oczekujemy na nie pod adresem redakcja@podhale24.pl).